adjustment disorder
ภาวะการปรับตัวผิดปกติ (adjustment
disorder ) เป็นปฏิกิริยาปรับตัวผิดปกติต่อความเครียด( psychosocial stressor ) เกิดขึ้นภายใน 3 เดือนหลังจากมีความเครียด
และคงอยู่นานไม่เกิน 6 เดือน เป็นการตอบสนองอย่างมีพยาธิสภาพ
ไม่ใช่ความผิดปกติทางจิตเดิมที่มีอาการกำเริบ
จัดอยู่ในกลุ่มโรคทางจิตเวชที่เป็นแบบ non-psychotic ซึ่งสามารถหายเป็นปกติได้
โดยที่อาการทางจิตเวชมักจะเกิดภายในเวลา 3 เดือนหลังจากมีภาวะความกดดันมากระทบ
มีสาเหตุชัดเจนจากภาวะความกดดัน ก่อให้ผู้ป่วยเกิดความเครียด
จนไม่สามารถปรับตัวได้อย่างเหมาะสม
สาเหตุ
สาเหตุโดยตรงของโรคนี้ ก็คือ ภาวะความกดดัน
ลักษณะความกดดันจากภาวะจิตสังคมที่พบบ่อย ได้แก่ ปัญหาเกิดจากในครอบครัว
หน้าที่การงาน ความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล ปัญหาทางด้านการเงิน ความเจ็บป่วยทางกาย
หรือทางจิตใจ ตลอดจนการเปลี่ยนแปลงของวงจรชีวิตคนเรา เช่น วัยรุ่น
การเริ่มมีประจำเดือนครั้งแรก การแต่งงาน เป็นต้น หรือความกดดันอย่างอื่น เช่น
ภัยทางธรรมชาติ ระเบิด สงคราม
อาการ
อาการทางคลินิกของภาวะความผิดปกตินี้
มีได้หลายแบบ DSM IV ได้จำแนกออกเป็น 6 กลุ่มย่อย
ดังต่อไปนี้
1.Adjustment disorder with anxiety
อาการเด่นคือ กระสับกระส่าย วิตกกังวลหงุดหงิด ตึงเครียด
และตื่นเต้น
ในเด็กกลัวการพลัดพรากจากผู้ที่ตนเองรัก
2. Adjustment disorder
with depressed mood อาการที่เด่นเป็น อารมณ์เศร้า เสียใจ
และรู้สึกสิ้นหวัง
3. Adjustment disorder with
disturbance of conduct อาการเด่นได้แก่ มีความ
ประพฤติที่ละเมิดสิทธิ์ของผู้อื่น ละเมิดต่อผู้ใหญ่ หรือละเมิดต่อกฎเกณฑ์ต่างๆ
ตัวอย่าง เช่น หนีโรงเรียน ไม่รับผิดชอบ แสดงความป่าเถื่อน ขับรถอย่างบ้าระห่ำ
ใช้กำลังเข้าต่อสู้ ละเลยความรับผิดชอบตามกฎหมาย
4. Adjustment disorder with
mixed disturbance of emotions and conduct อาการที่
เด่นเป็นอาการต่างๆ ทางอารมณ์ เช่น อารมณ์เศร้า วิตกกังวล
และความแปรปรวนของความประพฤติ
5. Adjustment disorder
with mixed anxiety and depress mood อาการเด่นเป็นอาการร่วมกันของอารมณ์เศร้าและอาการวิตกกังวล
6. Adjustment disorder
unspecified คือความผิดปกติต่างๆ
ซึ่งเป็นปฏิกิริยาในการปรับตัวที่ไม่เหมาะสมต่อ psychosocial stressors ซึ่งมิได้จัดระบบไว้เป็น adjustment disorder อย่างเฉพาะเจาะจง
ไม่เข้ากับประเภทใดประเภทหนึ่งข้างต้น มีอาการ บ่นถึงอาการเจ็บป่วย ทางร่างกาย
แยกตัวจากสังคม ปฏิบัติงานหรือ เรียนได้น้อยลง
หลักเกณฑ์การวินิจฉัย
A. มีอาการทางพฤติกรรมหรืออารมณ์ภายใน
3 เดือน หลังจากเผชิญกับเรื่องเครียด
มีการเปลี่ยนแปลงทางด้านอารมณ์และพฤติกรรมตอบสนองตอบต่อภาวะความกดดันที่ปรากฏชัดเจน
(หนึ่งอย่างหรือมากกว่า) ภายใน 3 เดือน นับแต่เริ่มต้นของภาวะความกดดัน
B. อาการทำให้เกิดผลข้อใดข้อหนึ่งหรือทั้ง
2 ข้อ ต่อไปนี้
1. มีปฏิกิริยามากเกินไปต่อความเครียดนั้น
คือ อาการตึงเครียดมากเกินกว่าการตอบสนองต่อภาวะความกดดันตามปกติวิสัย
ที่เป็นที่ยอมรับกันทั่วไป
2. มีความบกพร่องของสังคม อาชีพ การศึกษา
คือ หน้าที่การงาน การเรียน การเข้าสังคม
C. ความผิดปกติที่ตอบสนองต่อภาวะความกดดันไม่เข้าเกณฑ์วินิจฉัยโรคทางจิตเวชใน
Axis I อื่นๆ และไม่ใช่การเพิ่มขึ้นของความผิดปกติใน Axis
I และ Axis II
D. ไม่ใช่ bereavement
(อาการไม่ใช่เป็นการตอบสนองทั่วไปต่อการสูญเสียบุคคลที่ตนรัก)
E. เมื่อสถานการณ์ที่ทำให้เครียดหมดไป
อาการคงอยู่นานไม่เกิน 6 เดือน
การรักษา
เป้าหมายอันดับแรก :
ลดอาการของผู้ป่วยและช่วยเหลือให้ผู้ป่วยมีการปรับตัวที่ดีขึ้นอย่างน้อยก็เท่าระดับเดิมก่อนที่จะเกิดปัญหา
เป้าหมายถัดไป : ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในวิธีการต่อสู้ปัญหาของผู้ป่วย
รวมทั้งเหตุการณ์ และสภาพแวดล้อมถ้าสามารถทำได้
1. individual psychotherapy เป็น treatment of choice สำหรับโรคนี้โดยค้นหาความหมายของ
stressor
มีความสัมพันธ์กับเหตุการณ์ในวัยเด็กอย่างไร
ผู้ป่วยใช้กลไกการปรับตัวและแก้ไขปัญหาอย่างไร ต้องระวังเรื่อง secondary
gain เพื่อให้ตนเองไม่ต้องรับผิดชอบงานบางอย่าง crisis intervention จิตบำบัดแบบสั้นเพื่อให้ผู้ป่วยหายโดยเร็ว
โดยใช้เทคนิค supportive technique , suggestion , reassurance ,
environmental modification , hospitalization ต้องมี flexibility
2. กลุ่มบำบัด ( group
psychotherapy ) ในกลุ่มผู้ป่วยที่มีความเครียดเหมือน ๆ กัน เช่น
กลุ่มผู้ป่วยที่ล้างไตเหมือนกัน กลุ่มผู้ป่วยที่เกษียณอายุราชการเหมือน ๆ กัน
ทำให้มีการระบายความเครียด ความเข้าใจและเห็นอกเห็นใจซึ่งกันและกัน
3.
ยา ตามอาการ เช่น ยาลดความวิตกกังวล ยาลดความซึมเศร้าในช่วงสั้น ๆ
ก็จะทำให้ผู้ป่วย
คลายกังวลและ
ปรับตัวได้เร็วขึ้น
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น